Nghịch lý quyền lực: Tại sao Viktor Orban thất bại bởi chính hệ thống mình tạo ra?

Việc Viktor Orban thất bại trong bầu cử Hungary không chỉ là một cú sốc chính trị mà còn là minh chứng điển hình cho việc một hệ thống quyền lực tuyệt đối bị phản tác dụng.

Cuộc bầu cử vừa qua đã tạo nên một cơn địa chấn tại Budapest khi đảng Fidesz, vốn được coi là “bất khả chiến bại”, sụp đổ một cách chóng vánh. Kết quả cho thấy một sự đảo chiều ngoạn mục: đảng trung hữu đối lập Tisza của chính trị gia Peter Magyar giành tới 138 trên tổng số 199 ghế tại Quốc hội, trong khi Fidesz chỉ còn lại vỏn vẹn khoảng 55 ghế. Điều này không chỉ chấm dứt 16 năm trị vì của ông Orban mà còn đưa một gương mặt trẻ tuổi, 45 tuổi, lên nắm quyền Thủ tướng.

Ông Orban đã thừa nhận thất bại vào ngày ¹²⁄₄ với một tuyên bố đầy cay đắng: “Chúng tôi không còn được người dân tin tưởng giao phó trách nhiệm và cơ hội lãnh đạo”. Tuy nhiên, nhìn sâu hơn vào bản chất, đây không đơn thuần là một thất bại về mặt con số, mà là một bài học về sự sụp đổ của một hệ thống được thiết kế quá chặt chẽ để phục vụ một cá nhân.

“Gậy ông đập lưng ông”: Khi luật chơi phản bội người tạo ra nó

Tibor Dessewffy, chuyên gia xã hội học từ Đại học Eotvos Lorand, nhận định rằng ông Orban đã trở thành nạn nhân của chính “kiến trúc chính trị” mà ông dày công xây dựng. Từ năm 2010, Fidesz đã sử dụng thế đa số để tái cấu trúc toàn bộ hệ thống bầu cử nhằm tối đa hóa lợi thế cho mình. Họ chia lại các khu vực bầu cử (gerrymandering), mở rộng quyền bỏ phiếu cho cộng đồng người Hungary ở nước ngoài (vốn có tư tưởng bảo thủ) và thiết lập cơ chế bỏ phiếu hỗn hợp giúp đảng dẫn đầu chiếm số ghế áp đảo dù không đạt đa số tuyệt đối về phiếu bầu.

Chiến thuật này đã vận hành hoàn hảo trong các kỳ bầu cử 2014, 2018 và 2022, cho phép ông Orban sửa đổi hiến pháp và bổ nhiệm người thân tín vào các vị trí then chốt mà không gặp bất kỳ sự đối trọng nào. Thế nhưng, chính cơ chế “khuếch đại quyền lực” này đã trở thành con dao hai lưỡi. Khi đảng Tisza trỗi dậy và giành được thế đa số tương đối, hệ thống mà Orban tạo ra đã tự động chuyển giao quyền lực tuyệt đối cho đối thủ. Giờ đây, Tisza nắm giữ ²⁄₃ số ghế, trao cho họ công cụ mạnh mẽ để xóa bỏ mọi di sản chính trị của Fidesz.

Chiến thuật truyền thông: Từ nỗi sợ hãi đến thực tế phũ phàng

Trong hơn một thập kỷ, Fidesz duy trì quyền lực bằng cách xây dựng một “pháo đài tâm lý”. Họ phủ kín truyền thông bằng những thông điệp báo động về các thế lực ngoại bang, người nhập cư trái phép và sự áp đặt từ EU. Bằng cách tạo ra cảm giác bất an, Orban đã thành công trong việc dồn phe đối lập vào thế khó, buộc họ phải bảo vệ những giá trị không được đa số cử tri Hungary ủng hộ như quyền LGBTQ+ hay sự đồng cảm với người nhập cư Hồi giáo.

Tuy nhiên, chiến lược “đổ lỗi cho bên ngoài” đã chạm ngưỡng bão hòa. Khi những mối đe dọa mà ông Orban vẽ ra không hiện hữu, trong khi đời sống thực tế lại đi xuống, niềm tin của cử tri bắt đầu rạn nứt. Jorn Fleck từ Hội đồng Đại Tây Dương chỉ ra rằng, người dân không còn mặn mà với những cuộc chiến ý thức hệ khi họ phải đối mặt với lạm phát phi mã, bệnh viện xuống cấp và cơ sở hạ tầng rệu rã.

Peter Magyar và Tisza: Làn gió mới thay đổi cuộc chơi

Sự xuất hiện của Peter Magyar là một biến số mà Fidesz không lường trước được. Thay vì đi theo lối mòn của các đảng đối lập trước đây vốn luôn chia rẽ và phân mảnh, Magyar đã thực hiện một chiến lược tiếp cận thực dụng:

• Số hóa vận động: Tận dụng mạng xã hội để thu hút cử tri trẻ, phá vỡ thế độc tôn truyền thông của Fidesz.
• Đi sâu vào thực tế: Thay vì bàn luận về chính sách đối ngoại vĩ mô, ông tập trung vào tham nhũng, kinh tế và trực tiếp gặp gỡ người dân tại các thị trấn nhỏ.
• Hợp nhất đối lập: Tisza thành công trong việc trở thành “mái nhà chung” cho tất cả những ai muốn ông Orban ra đi, khiến tổng số phiếu cho các đảng dân chủ khác chỉ còn dưới 2%.

Tầm nhìn mới cho Hungary và Liên minh châu Âu

Thất bại của Viktor Orban không chỉ là câu chuyện nội bộ của Hungary mà còn mở ra chương mới cho quan hệ Budapest - Brussels. Emma Nix, phó giám đốc Trung tâm châu Âu (Hội đồng Đại Tây Dương), kỳ vọng chính phủ của ông Magyar sẽ chấm dứt vai trò “kẻ gây rối” tại EU. Đặc biệt, việc Hungary ngừng phủ quyết gói hỗ trợ 90 tỷ USD cho Ukraine là điều mà toàn bộ châu Âu đang mong đợi.

Việc cử tri Hungary bác bỏ phong cách lãnh đạo đối đầu của ông Orban cho thấy một khát khao mãnh liệt: đưa đất nước trở lại làm một thành viên bình thường, xây dựng và có trách nhiệm trong liên minh.

Góc nhìn chuyên gia: Bài học từ Hungary cho thấy rằng không có hệ thống kiểm soát nào là tuyệt đối nếu nó tách rời khỏi nhu cầu thực tế của người dân. Khi nỗi sợ hãi không còn đủ mạnh để khỏa lấp những thiếu hụt về an sinh xã hội, mọi rào cản pháp lý hay truyền thông đều trở nên vô nghĩa. Quyền lực bền vững nhất không đến từ việc thiết kế luật chơi, mà đến từ khả năng giải quyết những nỗi đau thực sự của xã hội.

Bạn đánh giá thế nào về sự thay đổi quyền lực này tại Hungary? Liệu mô hình của Peter Magyar có thể trở thành hình mẫu cho các phong trào đối lập tại các quốc gia dân túy khác? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn ở phần bình luận.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Tại sao ông Viktor Orban lại thất bại dù đã kiểm soát hệ thống bầu cử?Ông Orban thất bại vì hệ thống bầu cử ông thiết kế để khuếch đại quyền lực cho đảng dẫn đầu đã phản tác dụng khi đảng Tisza trở thành lực lượng lớn nhất, giúp họ chiếm đa số tuyệt đối tại Quốc hội.

Peter Magyar và đảng Tisza đã làm gì để giành chiến thắng?Peter Magyar đã tập trung vào các vấn đề nội tại như kinh tế, tham nhũng, tận dụng mạng xã hội để thu hút giới trẻ và hợp nhất các lực lượng đối lập vốn bị chia rẽ trước đây.

Kết quả bầu cử này ảnh hưởng thế nào đến EU và Ukraine?Chiến thắng của ông Magyar được kỳ vọng sẽ cải thiện quan hệ giữa Hungary và EU, đặc biệt là khả năng chấm dứt việc phủ quyết gói hỗ trợ 90 tỷ USD dành cho Ukraine.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao ông Viktor Orban lại thất bại dù đã kiểm soát hệ thống bầu cử?

Ông Orban thất bại vì hệ thống bầu cử ông thiết kế để khuếch đại quyền lực cho đảng dẫn đầu đã phản tác dụng khi đảng Tisza trở thành lực lượng lớn nhất, giúp họ chiếm đa số tuyệt đối tại Quốc hội.

Peter Magyar và đảng Tisza đã làm gì để giành chiến thắng?

Peter Magyar đã tập trung vào các vấn đề nội tại như kinh tế, tham nhũng, tận dụng mạng xã hội để thu hút giới trẻ và hợp nhất các lực lượng đối lập vốn bị chia rẽ trước đây.

Kết quả bầu cử này ảnh hưởng thế nào đến EU và Ukraine?

Chiến thắng của ông Magyar được kỳ vọng sẽ cải thiện quan hệ giữa Hungary và EU, đặc biệt là khả năng chấm dứt việc phủ quyết gói hỗ trợ 90 tỷ USD dành cho Ukraine.