Quản trị siêu đô thị: Từ cuộc đua tăng trưởng sang chiến lược chống chịu

Khả năng chống chịu của đô thị đang trở thành ưu tiên hàng đầu thay vì tăng trưởng nóng, khi các siêu thành phố đối mặt với những cú sốc khí hậu và bất ổn xã hội ngày càng khốc liệt.

Tại Hội nghị thượng đỉnh Mạng lưới các đô thị toàn cầu vì phát triển bền vững (G-NETS) 2026 diễn ra tại Tokyo, một sự thay đổi mang tính bước ngoặt trong tư duy quản trị đã lộ rõ. Các thị trưởng và nhà hoạch định chính sách không còn mải mê với những thuật ngữ bóng bẩy như “thành phố thông minh” hay “tăng trưởng xanh”. Thay vào đó, họ đối diện với một câu hỏi thực tế và khốc liệt hơn: Làm thế nào để một siêu đô thị có thể tồn tại trong một thế giới đầy biến động?

Sự sụp đổ của tư duy “tăng trưởng bằng mọi giá”

Trong nhiều thập kỷ, thước đo thành công của một đô thị thường gắn liền với các chỉ số định lượng: tốc độ tăng trưởng GDP, số lượng tòa nhà chọc trời, chiều dài mạng lưới giao thông hay mật độ vốn đầu tư. Tuy nhiên, mô hình phát triển này vốn được xây dựng trên giả định về một môi trường khí hậu ổn định và chuỗi cung ứng vận hành trơn tru.

Khi những cuộc khủng hoảng chồng chéo ập đến, sự “hiệu quả tối đa” của mô hình cũ vô tình trở thành điểm yếu. Các đô thị hiện nay đóng góp hơn 80% GDP toàn cầu nhưng cũng chính là nguồn phát thải năng lượng lớn nhất (chiếm khoảng 70%). Điều này tạo ra một nghịch lý: Càng phát triển dày đặc, đô thị càng dễ tổn thương.

Thống đốc Tokyo Yuriko Koike nhận định rằng các thành phố hiện đang đứng ở “tuyến đầu của cả tăng trưởng lẫn khủng hoảng”. Mục tiêu quản trị giờ đây không còn là vận hành nhanh hơn, mà là đảm bảo hệ thống không sụp đổ hoàn toàn khi kịch bản xấu nhất xảy ra.

Từ “thành phố thông minh” đến “hạ tầng sinh tồn”

Sự dịch chuyển từ tối ưu hóa hiệu quả sang tối đa hóa khả năng chống chịu đã thay đổi định nghĩa về lợi thế cạnh tranh. Thay vì những công trình hào nhoáng, các siêu đô thị giờ đây tập trung vào những giá trị “ẩn” nhưng cốt lõi:

• Hạ tầng thích ứng: Hệ thống thoát nước ngầm khổng lồ chống ngập lụt, không gian xanh điều hòa nhiệt độ đô thị.
• Năng lượng linh hoạt: Lưới điện thông minh có khả năng tự phục hồi (self-healing grids) để tránh tê liệt diện rộng.
• Quản trị dữ liệu thời gian thực: Hệ thống dự báo thiên tai chính xác giúp chính quyền phản ứng nhanh trong tích tắc.

Thị trưởng London Sadiq Khan thẳng thắn thừa nhận rằng hầu hết hạ tầng hiện đại được thiết kế cho một thế giới ổn định vốn không còn tồn tại. Khi những trận mưa cực đoan hay đợt nắng nóng kỷ lục xuất hiện với tần suất dày đặc, các tiêu chuẩn xây dựng “trung bình” trở nên vô dụng.

Trong bối cảnh này, công nghệ không còn là công cụ để “làm đẹp” thành phố, mà trở thành tấm khiên bảo vệ. Năng lực xử lý dữ liệu hiện được coi trọng tương đương, thậm chí hơn cả bê tông và thép.

Bài toán bao trùm: Khi con người là yếu tố cốt lõi của sự bền vững

Một điểm nhấn quan trọng tại G-NETS 2026 là cảnh báo về “sự bào mòn tính bao trùm”. Khả năng chống chịu không chỉ nằm ở kỹ thuật, mà còn ở cấu trúc xã hội. Khi giá nhà leo thang và chi phí sinh hoạt vượt quá khả năng chi trả, tầng lớp lao động và trung lưu — những người vận hành thực tế của thành phố — bị đẩy ra ngoài.

Thị trưởng Paris Anne Hidalgo đưa ra một lập luận sắc sảo: Nếu người dân không thể sống được trong thành phố, mọi chiến lược chống biến đổi khí hậu chỉ là những bản vẽ vô hồn trên giấy. Một đô thị chỉ thực sự bền vững khi nó giữ chân được con người và đảm bảo công bằng xã hội trước những cú sốc kinh tế.

Tự chủ chính sách: Lời giải cho những khủng hoảng không báo trước

Thay vì chờ đợi các thỏa thuận quốc tế chậm chạp, chính quyền các siêu đô thị đang chuyển mình thành những tác nhân chính sách độc lập. Họ tự thiết kế cơ chế phòng thủ riêng từ quản trị năng lượng, nhà ở xã hội đến an ninh dữ liệu.

Nhìn rộng hơn, cuộc đua giữa các thành phố toàn cầu đã thay đổi luật chơi. Kẻ chiến thắng không còn là nơi xây cao nhất hay tăng trưởng nhanh nhất, mà là nơi có khả năng đứng vững lâu nhất trước những cơn bão của thời đại.

Theo bạn, các đô thị lớn tại Việt Nam cần ưu tiên thay đổi điều gì nhất để tăng cường khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn ở phần bình luận.